قیمومیت ، قیم کیست و چه شرایطی دارد ؟

/قیمومیت ، قیم کیست و چه شرایطی دارد ؟

هر طفلی به محض تولد دارای حقوقی می شود که به موجب قانون تا زمانی که به سن بلوغ و رشد برسد اشخاصی دیگر مسول حفظ و اعمال آن حقوق می باشند و قیم آن طفل (قیمومیت) میشوند .

قیم کیست؟

قیم به كسی گفته می‌شود که از طرف دادگاه برای سرپرستی محجور و نگهداری اموال او در مواردی كه ولی خاص (پدر، جد پدری) وجود نداشته باشد ، منصوب می‌شود . به عبارت دیگر قیم جایگزین “ولی” می شود.

تفاوت ولایت و قیمومیت با حضانت :

همانطور که اشاره شد هر طفلی به محض تولد دارای حقوقی می شود که به موجب قانون تا زمانی که به سن بلوغ و رشد برسد اشخاصی دیگر مسول حفظ و اعمال آن حقوق می باشند .

به عبارت دیگر یک طفل یک ساله همانند یک انسان سی ساله می تواند مالک اموال شود ، مالی را بخرد یا بفروشد لیکن به واسطه عدم اهلیتش این امور باید توسط اشخاص دیگری انجام شود تا متضرر نشود.

قانون گذار پدر طفل را مسول این امور دانسته و او را “ولی قهری ” او قرار داده است . مقوله “ولایت قهری” با ” حضانت ” متفاوت است . حضانت درتعبیر عامیانه متعلق به کسی است که بچه را تر و خشک ، بزرگ وتربیت میکند .

در صورت مریضی او را پیش دکتر می برد و به مدرسه میرساند اما ولایت مربوط به تصمیمگیری راجع به امور مالی بچه هاست .

مطابق قانون مدنی پسران در سن ۱۵ سالگی و دختران در سن ۹ سالگی به بلوغ و معمولا هر دو در سن ۱۸ سالگی به رشد ( یعنی کمال عقل ) می رسند

بنابراین تا آن زمان هرچه که مربوط به مسایل مالیشان است بر عهده پدر و در صورت فوت پدر بر عهده پدربزرگ او خواهد بود که در اصطلاح به پدر و پدربزرگ ” ولی خاص ” گفته می شود.

بنابراین در صورت طلاق یا جدایی زن و شوهر ممکن است حضانت طفل به مادر واگذار شود لیکن ولایت طفل بر عهده پدر باقی خواهند ماند .

حال اگر ولی خاص یعنی پدر و جد پدری هر دو در قید حیات نباشند برابر قانون برای انجام وظایف انها جایگزینی توسط دادگاه تعیین می شود که به او ” قیم ” می گویند.

برای چه کسانی قیم تعیین می شود ؟

نهاد قیمومیت فراتر از تامین حقوق اطفال است و اعمال حقوق مجانین را نیز در بر می گیرد . مطابق ماده ۱۲۱۸ قانون مدنی

“برای اشخاصی قیم تعیین می‌شود كه این اشخاص عبارتند از : اطفالی كه ولی خاص ندارند، مجانین و اشخاص غیر رشیدی كه جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر (كودكی) آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند و مجانین و اشخاص غیر رشیدی كه جنون یا عدم رشد آنان متصل به زمان صغر آنها نباشد.”

شرایط قیم :

برابر قانون اگر برای طفل صغیری كه مسلمان است قیم انتخاب‌شود ، قیم وی نیز باید مسلمان باشد .قیم باید دارای اهلیت کامل و شایستگی اخلاقی بوده و قابل اعتماد باشد .

لیکن مطابق ماده ۱۲۳۱ قانون مدنی ، اشخاص ذیل نباید به سمت قیمومت تعیین شوند:

  1.  کسانی که خود تحت ولایت یا قیمومت هستند.
  2.  کسانی که به علت ارتکاب جنایت یا یکی از جنبه‌ های ذیل به موجب حکم قطعی محکوم شده باشند : سرقت ، خیانت در امانت ، کلاهبرداری ، اختلاس ، هتک ناموس یا منافیات عفت ، جنحه نسبت به اطفال و ورشکستگی به تقصیر.
  3.  کسانی که حکم ورشکستگی آنها صادر شده و هنوز عمل ورشکستگی آنها تصفیه نشده است.
  4. کسانی که معروف به فساد اخلاق باشند.
  5. کسی که خود یا اقربای طبقه اول او دعوایی بر محجور داشته باشد.

خویشاوندان در صورتی که صلاحیت لازم برای قیم شدن را داشته باشند، بر دیگران مقدم خواهند بود و دادگاه یک یا چند نفر از آنان را به سمت قیمومت معین خواهد کرد.

در میان خویشاوندان محجور، پدر یا مادر او مادام که شوهر ندارد، با داشتن صلاحیت بر دیگران مقدم است و نیز در صورت محجور شدن زن، شوهر زن با داشتن صلاحیت برای قیمومت بر دیگران مقدم است.

بر اساس ماده ۱۲۳۳ قانون مدنی ، «زن نمی‌تواند بدون رضایت شوهر خود سمت قیمومت را قبول کند.»

وظایف قیم :

طبق قانون ، قیم می‌تواند با رعایت مصلحت طفل در اموال منقول طفل یا مجنون دخل و تصرف داشته باشد اما نسبت به اموال غیرمنقول ( املاک ) باید با اجازه دادستان در آن دخل و تصرف کند.

هنگامی که فرد صغیر به سن بلوغ برسد ، تمامی اموال از قبیل منقول و غیرنقول به او تعلق می‌گیرد.قیم باید هزینه زندگانی محجور و اشخاص واجب‌النفقه او و نیز هزینه معالجه آنها در بیمارستان و نیز سایر هزینه‌های لازم از قبیل هزینه تربیت اطفال محجور را بپردازد.

همچنین یکی دیگر از وظایفی که قیم بر عهده دارد، این است که اسناد و اشیای قیمتی محجور را ، با اطلاع دادستان ، در محل امنی نگهداری کند و وجوه نقدی را که مورد احتیاج نیست ، در یکی از بانک‌های معتبر بگذارد.

از دیگر وظایف قیم این است که لااقل سالی یک بار حساب تصدی خود را به دادستان یا نماینده او بدهد و هرگاه در ظرف یک ماه از تاریخ مطالبه دادستان حساب ندهد، به تقاضای وی و حکم دادگاه معزول می‌شود.

شرایط عزل قیم :

برابر قانون قیم در موارد ذیل عزل می شود :

۱- اگر معلوم شود كه قیم فاقد صفت امانت است یا این صفت از او سلب شود.
۲- اگر قیم مرتكب جنایت یا مرتكب یكی از جنحه‌های ذیل شده و به موجب حكم قطعی محكوم شود:
سرقت ، خیانت در امانت ، كلاهبرداری ، اختلاس ، هتك ناموس ، منافیات عفت ، جنحه نسبت به اطفال و ورشكستگی به تقصیر یا تقلب.
۳- اگر قیم به علتی غیر از علل فوق محكوم به حبس شود و بدین جهت نتواند امور مالی مولی‌علیه را اداره كند.
۴- اگر قیم، ورشكسته اعلان شود.
۵- اگر عدم لیاقت یا توانایی قیم در اداره اموال مولی‌علیه معلوم شود.
۶- اگر قیم مجنون یا فاقد رشد شود.
۷- درصورتیکه مادر طفل به عنوان قیم انتخاب شود و سپس ازدواج کند و این امر را به دادستانی اطلاع ندهد می تواند موجبات عزلش را فراهم آورد.

۱۳۹۷-۱۰-۱۷ ۱۹:۵۳:۴۰ +۰۳:۳۰

ثبت ديدگاه