استرداد هدایا و طلاها از سوی شوهر

/استرداد هدایا و طلاها از سوی شوهر

استرداد هدایا و طلاها از سوی شوهر بعد از طلاق : معمولاً پس از آنکه دختر و پسری به قصد ازدواج با هم آشنا میشوند هدایایی از سوی طرفین به یکدیگر اهدا میشود.

در عرف کشور ما چه در مراسم خاستگاری چه بعد از آن زمانی که پسر به ملاقات دختر میرود هدایایی را برای دختر خریداری میکند که این هدایا میتواند از هدایای با ارزش کمتر ، مثل گل و کتاب و شیرینی گرفته تا هدایای گرانبها مثل طلا و خودرو و … باشد.

در هر مرحله ممکن است این رابطه منجر به جدایی شود و یکی از سوالات رایجی که منجر به دعوای فی بین زوجین میشود اینست که آیا هدایایی که از سوی زوجین به همدیگر اعطا شده است قابل بازگرداندن است؟

استرداد هدایا و طلاها از سوی شوهر

استرداد هدایا در صورت بر هم خوردن نامزدی :

از نظر قانون ما دوران نامزدی به فاصله زمانی اطلاق میشود که از خاستگاری شروع شده و تا زمانی که طرفین نسبت به تعیین شرایط ازدواج و زمان و نحوه برگزاری مراسم و غیره توافق میکنند و نهایتاً عقد نکاح جاری میشود ادامه دارد.

حال اگر در این دوران (یعنی از ابتدای رابطه تا انعقاد عقد نکاح) هدایایی بین طرفین رد و بدل شود قانون مدنی وضعیت حقوقی این هدایا را در دو ماده مشخص کرده است.

مطابق ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی :” هریك از نامزدها مى تواند درصورت به هم خوردن وصلت منظور ، هدایایى را كه به طرف دیگر یا ابوین او براى وصلت منظور داده است مطالبه كند،اگر عین هدایا موجود نباشد مستحق قیمت هدایایى خواهد بود كه عادتاً نگاه داشته مى شود مگر اینكه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد”.

همچنین در ماده ۱۰۳۸ مقرر میدارد:”مفاد ماده قبل ، از حیث رجوع به قیمت درموردى كه وصلت منظور در اثر فوت یكى از نامزدها به هم خورد محسوس نخواهدبود”.

همچنین بخوانید : استرداد جهیزیه قبل و بعد از طلاق

شرایط بازگرداندن هدایا در دوران نامزدی :

برای درک این دو ماده باید دانست که :

۱- ازدواج زوجین باید به طور کلی منتفی شود و دیگر قرار نباشد که با هم ازدواج کنند؛ در این صورت هر کدام از زوجین که به دیگری و یا حتی به پدر و مادر و نزدیکان دیگری هدیه ای اهدا کرده است میتواند مطابق دادخواست استرداد هدایا خواهان بازگرداندن آن هدیه شود.

۲-هدایایی که رد و بدل میشود ممکن است دچار دو وضعیت شود. یا عین آنها هنوز موجود است و یا از بین رفته است. اگر عین هدیه موجود باشد هدیه گیرنده باید عین هدیه را بازگرداند اما اگر عین هدیه موجود نباشد صرفاً زمانی میتوان بازگرداندن هدیه را خواست که آن هدیه از جمله هدایایی باشد که عادتاً قابل نگهداری است و بر اثر مصرف از بین نمیرود.

به طور مثال اگر مرد به همسر خود یک کرِم مخصوص صورت و دست هدیه داده است هرچند هم قیمت گرانبهایی داشته باشد چون این کالا از جمله کالاهایی است که در اثر مصرف به مرور از بین می رود نمیتواند خواهان بازگرداندن آن شود.

پس توجه داشته باشید در اینجا ملاک و معیار قیمت کالا نمیباشد بلکه آنچه مهم میباشد اینست که آیا کالای اهدایی در اثر مصرف از بین میرود یا عادتاً قابل نگهداری است.

نکته: اگر کالا از بین رفته باشد هدیه گیرنده باید قیمت آن را برگرداند به شرط آنکه آن کالا از جمله کالاهایی باشد که بر اثر مصرف از بین نمیرود.

۳- اگر کالا عادتاً قابل نگهداری است و از بین رفته باشد باز هم صرفاً زمانی میتوان خواهان بازگرداندن قیمت کالا شد که خواهان اثبات نماید که کالا بر اثر تقصیر هدیه گیرنده از بین رفته است.

نکته: گرفتن قیمت هدیه مشروط به این است که هدیه با تقصیر گیرنده از بین رفته باشد.

۴- این هدایا باید به منظور ازدواج بین طرفین رد و بدل شده باشد. ممکن است هدیه دهنده با هدف دیگری به همسر خود هدیه بدهد مثلاً در دوران نامزدی زن به مرد بگوید اگر موفق شدی که مدرک کارشناسی خود را با معدل بالای هیجده بگیری من فلان هدیه را به عنوان جایزه برایت میگیرم. در این مثال چون این هدیه نه به منظور ازدواج بلکه به عنوان پاداش معدل بالا داده شده است قابل بازگرداندن نیست.

۵- در صورتی که در این دوران یکی از طرفین فوت کند دیگر نمیتوان خواهان استرداد هدایا شد. البته حتی در این مورد هم چنانچه عین هدیه موجود باشد میتوان خواهان بازگرداندن آن شد.

اما اگر هدیه به هر دلیلی از بین رفته باشد و یکی از طرفین فوت کند و ازدواج منتفی شود حتی اگر تلف کننده با قصد اینکه هدیه را بازنگرداند آن را تلف کرده باشد دیگر نمیتوان خواهان استرداد آن هدیه شد.

نکته: چنانچه یکی از طرفین نامزدی فوت کند دیگر نمیتوان خواهان بازگرداندن هدایا شد.

استرداد (بازگردادن) هدایا و طلا بعد از عقد و ازدواج :

در قانون ما در این زمینه که وعده ازدواج و نامزدی منجر به وقوع عقد نکاح شود، سکوت اختیار کرده است.با توجه به سکوت قانون در این مورد دعوای استرداد هدایا پس از وقوع عقد نکاح یکی از دعاوی مورد اختلاف در بین حقوقدانان است که متاسفانه منجر به صدور آرای متفاوت و گاه متناقضی در دادگاههای ما شده است.بنظر میرسد که بعد از وقوع عقد نکاح هدیه های رد و بدل شده را باید در قالب عقد هبه توجیه کرد.
ابتدا باید عقد هبه را تشریح نماییم:
قانون مدنی در ماده ۷۹۵ هبه را اینگونه تعریف کرده است: “هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک می کند، تملیک کننده واهب، طرف دیگر را متهب، مالی را که مورد هبه است عین موهوبه می گویند”.
قانون مدنی سپس در زمینه قابلیت رجوع از هبه در ماده ۸۰۳ بیان میدارد: “بعد از قبض نیز واهب می تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر در موارد ذیل:
  • در صورتی که متهب پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد
  • در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد
  • در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهراً مثل اینکه متهب به واسطه فلس محجور شود خواه اختیاراً مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود
  • در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود

شرایط استرداد (بازگرداندن) هدایا و طلاها بعد از عقد نکاح :

۱- عین هدیه موجود باشد : چنانچه به هر دلیلی بعد از گرفتن هدیه آن کالا تلف شود (حتی در صورتیکه گیرنده با قصد بازنگرداندن آن را تلف کند) دیگر هدیه قابل مطالبه نیست. توجه داشته باشید که در این مورد حتی دیگر نمیتوان قیمت آن را هم مطالبه کرد.

نکته: اگر طرفین ازدواج کنند و هدیه گیرنده هدیه را حتی با قصد از بین ببرد نه مثل و نه قیمت آن دیگر قابل مطالبه نیست.
۲- هبه معوض نباشد یا اگر معوض بوده عِوَض آن داده نشده باشد.
آنچه که موجب اختلاف بین حقوقدانان شده است شرایطی است که در این بند پیش بینی شده است.
عده ای معتقدند که اگر عقد ازدواج بین طرفین جاری شود دیگر تحت هیچ شرایطی نمیتوان هدایا را بازگرداند چرا که این عقد ازدواج به عنوان عِوض آن هدایا در نظر گرفته میشود و با توجه به اینکه این هبه معوض بوده پس قابل رجوع نیست.
بنظر میرسد که عمده محاکم ما قائل به این تفسیر هستند، هر چند آرایی دیده شده است که بعد از وقوع طلاق شخصی خواهان بازگرداندن هدایا شده و دادگاه رای به بازگشت آن هدایا داده است،با این استدلال که درست است که عِوض این هدایا وقوع عقد نکاح بوده است اما دوام زوجیت هم مدنظر هدیه دهنده بوده است و چون این زوجیت دوام نیاورده است پس هدایا نیز قابل بازگشت است .
نکته:با توجه به پیجیدگی این دعوا و با درنظر گرفتن اینکه دادگاهها آرای متفاوتی در این خصوص دارند توصیه میشود حتی المقدور این دعوا را با مشورت و همراهی وکیل دادگستری ارائه دهید.
۳- آن هدیه هنوز در مالکیت هدیه گیرنده باشد. به طور مثال زنی که چند قطعه طلا را هدیه میگیرد و پس از چند وقت آنها را تبدیل به وجه نقد میکند یا به هر دلیلی به دیگری منتقل میکند دیگر نمیتوان آن هدایا را از ایشان بازپس گرفت.
نکته: عده ای معتقدند پس از عقد ازدواج در صورت موجود بودن، عدم تغییر، عدم انتقال مال نیز میتوان هدیه را بازپس گرفت.

بازپس گرفتن هزینه های ازدواج و نامزدی :

حال ممکن است این سوال پیش بیاید که در صورتی که نامزدی منجر به ازدواج نشود تکلیف هزینه هایی که مرد در طی این مدت متحمل شده است چه میشود؟
ممکن است تالاری اجاره کرده باشد، گلهای ارزشمندی خریداری کرده باشد یا مراسمی تدارک دیده باشد که برای آن مراسم متحمل هزینه هایی شده باشد آیا میتوان این هزینه ها را نیز مطالبه کرد ؟عدالت ایجاب میکند که کسی به ناحق  متحمل هزینه نشود و هر کس موجبات خسارت دیگری را فراهم کرده است مکلف است که آن خسارت را جبران کند. بنظر ما در مورد سایر هزینه ها نیز با توسل به قاعده لاضرر و با عنایت به اینکه اصل چهلم قانون اساسی بیان میدارد: “هیچکس نمی تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد”، میتوان خواهان جبران هزینه هایی شد که هر یک از طرفین در این دوران متحمل شده است هر چند به ندرت میتوان آرایی در تایید این نظر پیدا کرد.
۱۳۹۷-۱۱-۱ ۰۱:۲۷:۲۷ +۰۳:۳۰

ثبت ديدگاه